Aysegül Karaca en Sidar Toksöz zijn met ingang van 1 januari 2026 de nieuwe artistiek leiders van Theater RAST. Oprichter Celil Toksöz gaat met pensieon, Şaban Ol blijft nog tot eind 2026 betrokken bij RAST. De nieuwe generatie bouwt voort op het DNA van RAST maar wil hun plek niet meer bevechten: ‘Onze generatie is nu eenmaal gewoon hier, deal with it’, aldus Sidar Toksöz.
Theater RAST heeft zich steeds meer ontwikkeld tot hét huis voor Nederlands-Turkse podiumkunsten, waar makers van verschillende generaties een plek vinden. Dat zal ook in de toekomst zo blijven, maar na pensionering van de huidige artistieke directie neemt de jonge generatie het voortouw.
De Nederlandse makers van RAST creëren vanuit hun Turks-Koerdische DNA toegankelijke, muzikale theaterproducties over maatschappelijk schurende thema’s om bij te dragen aan verbinding in de altijd veranderende samenleving.
Het Kernteam van Rast
Artistiek leiders
Ayşegül Karaca, aysegul.karaca@rast.nl
Sidar Toksöz, sidar.toksoz@rast.nl
Zakelijk leider
Sophie Claassen, zakelijk@rast.nl
Communicatie
Miska Aksular, publiciteit@rast.nl
Productie
productie@rast.nl
Oprichters
Saban Ol saban.ol@rast.nl
Celil Toksöz celil.toksoz@rast.nl
Gert de Boer, IM
Bestuurssamenstelling
A. Özalp | voorzitter
M. Geurts| secretaris
E. Hajian | penningmeester
Beloningsbeleid
De bestuursleden van Theater RAST zijn onbezoldigd en krijgen geen onkostenvergoeding. Ingehuurde professionals die meewerken aan de projecten en voorstellingen van RAST krijgen een honorarium.
Aysegül Karaca en Sidar Toksöz
Het was voor de theatermakers evident dat bijna alle makers van RAST een Turkse of Koerdische achtergrond hebben. Het DNA van RAST blijft ook in de toekomst behouden, het Turkse met Aysegül Karaca en het Koerdische met Sidar Toksöz. Zo is in de missie de formulering de Turks-Nederlandse makers veranderd in de Nederlandse makers van RAST. Een andere toevoeging in de missie is het woord toegankelijke bij theaterproducties. Het betekent dat RAST een minder zware vorm verkiest om zware onderwerpen aan te pakken, en het geeft duiding aan de ambitie van de twintig procent zicht hebbende Aysegül Karaca om mensen met een beperking meer toegang te geven tot de podiumkunsten.
Aysegül Karaca, een jonge Nederlands-Turkse theatermaker, groeide op met huiselijk geweld en een visuele beperking. Ze maakte voor RAST onder meer het veelgeprezen Oogentroost waarin ze brak met de beklemmende traditie om te zwijgen over huiselijk geweld. Het komende kunstenplan maakt ze de theatrale installatie MET OPEN OGEN waarin het de bezoeker is die zich een weg moet banen in hoe de wereld voor Ayşegül werkt. DILBER AY is een kleine zaal productie over fysiek misbruik en de impact daarvan op menselijke gevoelens. Met de Koerdische BACCHANTEN zet Karaca de lijn voort die Celil Toksöz bij RAST heeft ingezet. Ze maakt een hedendaagse bewerking van Euripides met een internationale samenwerking tussen vier Koerdische vrouwen en Karaca.
Sidar Toksöz is acterende maker en dichter. Het is in 2027 vijftien jaar geleden dat hij met acteren begon bij Jong RAST, nu DEGASTEN. Met de groep acteurs van toen maakt hij DE ZEVEN WOLVEN EN ROODKAPJE, een volwassen cross-over tussen Roodkapje en La Haine. Roodkapje, bevrijd door de jager, kwam veilig en wel uit de buik van de wolf en leidde een lang en gelukkig leven. Maar het verhaal dat ons nooit is verteld, is de oorlog die er na die dag ontsproot. Want de bevrijding van Roodkapje was het startsein van de eeuwige jacht op de wolf! Naast deze grote zaal productie maakt Toksöz het community project HET HUIS VAN DE TREKVOGELS over onderdrukte volkeren in Amsterdam en voor Oerol Festival de theatrale kookrubriek OEROL KOOKT OVER.
Eind 2023 reisden Șaban Ol, Celil Toksöz, Aysegül Karaca en Sidar Toksöz naar Istanbul en Diyarbakir voor 'De Overdracht'. Filmmakers Meral Uslu en Maria Mok maakten daar deze MINI DOCUMENTAIRE waarin Aysegül, Sidar, Șaban en Celil met elkaar in gesprek gaan over de urgentie om theater te maken en verhalen te vertellen.
Șaban Ol
‘Theater?
Verdien je daar brood mee?’
Ik ben als zestienjarige jongen naar Nederland gekomen in 1978, vanwege gezinshereniging. Mijn vader, die het liefst wilde dat ik dokter of advocaat zou worden, was bang dat ik een schooier zou worden. Hij heeft mij daarom naar Alkmaar gehaald om te gaan werken, waar ik aan de slag ging in een metaalfabriek. Ik vond Alkmaar een beetje klein en benauwend omdat ik gewend was aan een grote stad als Bursa. Maar tegelijkertijd erg opwindend: nieuwe taal, nieuwe land en als puber ontdek je meisjes. Ik heb mijn vader nauwelijks gekend: hij was altijd aan het werken. Een gesloten man was het, een einzelgänger. Pas vele jaren later besefte ik dat ik mijn vader nooit heb leren kennen. Het was een migratieproces. Iedereen maakte dat mee. Je stond er niet bij stil. Mijn vader nam mij wel kwalijk dat ik op mijn achttiende uit huis ging. Hij heeft een paar jaar niet met me gesproken. Zijn interesse voor theater ging niet verder dan de vraag “Verdien je er brood mee?” Als ik ‘ja’ zei, was hij tevreden. Theater was een onbekend terrein voor hem.
Bewogen studietijd
Als kind had ik al veel interesse voor poëzie en literatuur. Toen ik negentien jaar was, zag ik een advertentie in de Turkse krant Milliyet. Er werden Turkse jongeren gevraagd die een theateropleiding willen volgen. Ik meldde me aan uit nieuwsgierigheid en startte al snel, met acht andere jongens. Onze leraar Vasɪf Öngören en Meral Taygun hebben daar mijn interesse gewekt voor regie. Ik deed de selectie voor de regieopleiding in Amsterdam en werd aangenomen in 1984. Het waren vijf leerzame maar ook moeizame jaren. De docenten (Wim Meuwissen, Jan Leroy en Eric De Volder maar ook Loek Zonneveld) hebben een enorme invloed gehad op hoe ik naar theater keek.
Starten met niets
Ik had een aantal goede leermeesters: de eerste was Vasɪf Öngören, een overtuigend marxist en regisseur, schrijver en kenner van Bertolt Brecht. (Hij was assistent van Manfred Wekwerth in de jaren ’60). Daarnaast volgde ik regie-cursussen bij Rufus Collins en Henk Tjon. Zij hamerden vooral over de noodzaak van een eigen gezelschap om een eigen artistieke identiteit en een signatuur te kunnen creëren. Maar het meeste ben ik beïnvloed door Eric de Volder, over de authenticiteit en autonome houding van de theatermaker. Hij begon met niets, alleen met een onderwerp, dagboeken of brieven enz. Hij bouwt dan langzaam uit over dit onderwerp. Personage opbouw en improvisaties tot je het bijna niet meer kan! Dat is ook mijn manier om ergens mee te beginnen.
Basisregels RAST
Toen ik in 2000 zelfstandig subsidie wilde aanvragen, hoorde ik via Gert de Boer [voormalig zakelijk leider] dat Celil met dezelfde plannen rondliep. Gert stelde voor om samen te gaan werken. We gingen om tafel zitten en startten vervolgens al snel een van de eerste ‘interculturele-gezelschappen’ op. Wat ik zeker wist: ik ga geen bestaande stukken herhalen. Om de huidige tijdsgeest te begrijpen, om een getuigen te zijn van mijn tijdperk waarin ik leef, moet ik nieuwe dingen creëren. Nieuwe vormen, nieuwe teksten, theater moet een weerspiegeling zijn van de samenleving, sociaal engagement. We waren het snel over eens van de basisregels van RAST.
Celil Toksöz
‘Ik las Hamlet in de Turkse gevangenis en vond het fantastisch’
Klassiekers in gevangenis openden de ogen
Als links activist heb ik vierenhalf jaar in de gevangenis gezeten. Ik kom uit een Koerdische familie, en ben als politiek vluchteling in 1986 naar Nederland gekomen. Toen ik vier jaar lang in de Turkse gevangenis zat (ik was links activist) heb ik hier belangrijke, klassieke theaterstukken gelezen. Zoals Hamlet, Sophocles, en Maksim Gorky. Toen ik een ijzeren kast moest opruimen, kwam ik ineens die boeken tegen. Blijkbaar zat er vóór mij een groep intellectuelen in de gevangenis. Ik vond Hamlet prachtig. Ik vond het zó goed, met die dialoogstructuur. Toen ik naar Nederland kwam, zag ik op het Leidseplein dat Hamlet gespeeld zou worden, met Pierre Bokma. Het kostte 30 gulden. Ik had slechts 100 gulden te besteden per maand als vluchteling en mijn toenmalige vriendinnetje vond het belachelijk dat ik dit bedrag neertelde. Zij zei: ‘Het is Shakespeare, je begrijpt het niet eens’. Maar dat was niet waar, ik had het verhaal immers gelezen. Het was fantastisch! Ik keek m’n ogen uit in die grote Amsterdamse schouwburgzaal. Ik had er wel 130 euro voor over gehad. Deze voorstelling heeft mij echt veranderd. Toen ik onlangs, begin 2017 met Pierre Bokma samenspeelde in Gent, zei ik: ‘Ik zag jou in 1986 op toneel en nu delen we samen het podium!’
Familie van verhalenvertellers
In 1986 jaar startte ik met het spelen van Turkstalige voorstellingen. Als vluchteling zoek je iets om te doen, om aansluiting te vinden in de samenleving. Ik kreeg een kleine rol in een Turkse theatergroep, maar de regisseur vroeg mij uiteindelijk de hoofdrol te spelen. Ik heb vervolgens in het stuk van Bredero, de Klucht van de Koe gespeeld, vertaald in het Turks. Omdat mijn taal niet zo goed was en ik al dertig jaar was, kon ik geen regieopleiding meer doen. Daarom belandde ik bij de opleiding docent drama. Mijn familieleden zijn verhalenvertellers. Mijn opa en oma vertelden, hun vader en moeder vertelden, mijn tante vertelde. Dus toen ik op de theaterschool kwam, had ik echt een verhaal te vertellen, dat verhaal moest ik kwijt. De eerste jaren van mijn studie heb ik veel geld verdiend met het vertellen van de verhalen van mijn opa en oma; in het Tropenmuseum bijvoorbeeld, of bij scholen of bijeenkomsten. Deze verhalen vertel ik nog steeds aan mijn kinderen.
Ik probeerde zo veel mogelijk te leren op school, zodat ik snel mijn studie kon afmaken. Het was een drukke tijd: gedurende mijn studie heb ik drie kinderen gekregen. Aan de eettafel is theater momenteel een belangrijk onderwerp bij mij thuis. En mijn passie voor theater heb ik doorgegeven aan mijn zoon Sidar: hij zit op de Toneelschool Amsterdam.
RAST
Hoe is RAST uiteindelijk ontstaan? Ik wist dat Saban met theater bezig was. Via Gert de Boer (oud zakelijk leider). zijn we samen rond de tafel gaan zitten. Het hele verhaal van RAST door de jaren heen heeft journalist Bart Top prachtig beschreven in Het verhaal van RAST. Helaas is Gert overleden in april 2016. Tegewoordig is Hans Lebouille zakelijk leider.
Partners
RAST wordt structureel gesubsidieerd door Fonds Podiumkunsten en de Amsterdams Fonds voor de Kunst.
